Mjanma dla średnio zaawansowanych: 20 faktów niezbędnych dla zrozumienia kraju.

wpis w: Azja | 0

– Złote świątynie, uśmiechnięci ludzie, mnisi, bieda – tego typu odpowiedzi dostaję zazwyczaj, gdy pytam znajomych o to, jak udał im się wyjazd do Mjanmy. Bagan, Inle Lake, Pagoda Shwedagon, Mandalay, U Bein Bridge, Bago – to miejsca, które odwiedzają niemal wszyscy obcokrajowcy trafiający do tego kraju. I nie ma w tym oczywiście nic złego. Rzecz w tym, że najbardziej popularne turystycznie miejsca nie mówią wiele, jaka Mjanma jest w rzeczywistości. Dla tych, którzy chcieliby dowiedzieć się więcej, przygotowałem krótką ściągawkę.

Wschód słońca w Bagan - jednej z głównych atrakcji kraju.
Wschód słońca w Bagan – jednej z głównych atrakcji kraju.

Informacje podstawowe

1. Birma, Burma, Myanmar czy Mjanma? Kwestia nazwy kraju położonego nad rzeką Irawadi jest dość skomplikowana. Wiąże się z wielonarodowym charakterem kraju („Birma” podkreślała birmańskość, nie wielonarodowość), czasami kolonialnymi („Birma” to nazwa nadana przez znienawidzonego, brytyjskiego okupanta) i dyktaturą wojskową („Mjanma” to nazwa nadana przez – cieszące się podobną sympatią, jak Brytyjczycy – władze wojskowe). Obecnie, w praktyce stosowana jest nazwa „Mjanmar”. Jej polskim odpowiednikiem, zgodnie ze stanowiskiem Komisji Standaryzacji Nazw Geograficznych, jest „Mjanma”.

2. W porównaniu do swoich sąsiadów – Chin, Indii, Bangladeszu, czy nawet Tajlandii – Mjanma jest stosunkowo mało zaludniona. Liczbę mieszkańców tego kraju szacuje się na 51 milionów.

3. Stolicą Mjanmy jest Naypyidaw, miasto zbudowane na polecenie władz wojskowych zupełnie od podstaw w latach 2002 – 2006. Z uwagi na wyjątkowo niskie zaludnienie w początkowej fazie swojego istnienia, Naypyidaw w zagranicznej prasie uzyskało przydomek „miasta duchów”. Rzeczywistym centrum gospodarczym i kulturowym kraju jest położone 200 km na południe Rangun (Yangon).

Rangun nocą.
Rangun nocą.

4. Mjanma jest jednym z najbiedniejszych państw regionu. Współczynnik rozwoju społecznego kraju jest niższy niż w pobliskiej Tajlandii, Laosie, Indiach, a nawet Bangladeszu. Szacuje się, że ponad jedna czwarta mieszkańców żyje poniżej granicy ubóstwa. Ekonomia Mjanmy opiera się głównie na produktach i usługach niskoprzetworzonych: rolnictwie, rybołówstwie, drewnie i innych zasobach naturalnych. Wyjątkiem są pozyskiwanie kamieni szlachetnych (szacuje się, że 90% światowej produkcji rubinów pochodzi z tego kraju) oraz uprawa opium. Znacznie wzrastają również przychody z turystyki. Głównym partnerem handlowym Mjanmy jest Chińska Republika Ludowa.

Społeczeństwo

Birmańska dziewczynka z okolic Tawe.
Birmańska dziewczynka z okolic Tawe.

5. Mjanma to kraj wielonarodowy. Birmańczycy stanowią niespełna 70% obywateli kraju. Zajmują oni przede wszystkim jego centralną część. Na obrzeżach mieszka ponad 100 mniejszości etnicznych i narodowych. Do największych z nich zaliczyć można Szanów, Karenów, Arkańczyków, Monów i Czinów.

6. Relacje między Birmańczykami a mniejszościami narodowymi, zwłaszcza Karenami, są co najmniej skomplikowane. Wynika to z zaszłości historycznych: niektóre z terytoriów, zostały sztucznie włączona do terytorium Birmy przez brytyjskich kolonizatorów, którzy dodatkowo prowadzili politykę, jeszcze bardziej zwiększającą dystans między birmańską większością i mniejszościami narodowymi. Ponadto, wizja postkolonialnego państwa była oparta na jego birmańskim i buddyjskim charakterze, co prowadziło do marginalizacji wszystkich, którzy nie mieścili się w tych kryteriach. Spowodowało to wybuch ciągnącej się ponad czterdzieści lat wojny domowej o charakterze etnicznym.

7. Konflikty na tle etnicznym są oficjalną przyczyną, dla której niektóre części kraju nie są dostępne dla obcokrajowców. Mniej oficjalną przyczyną jest hodowla maku niezbędnego do produkcji opium. Mjanma jest drugim, po Afganistanie największym producentem tego narkotyku.

8. Mimo powyższego to nie opium jest najpopularniejszą używką w Mjanmie. Jest nią betel, czyli liść pieprzu żuwnego, w którym zawija się dodatkowe składniki. Żucie betelu jest jak najbardziej legalne i robi to znaczna część populacji kraju. Jego popularność można porównać do europejskiego zwyczaju picia kawy. Ma też podobne, lekko pobudzające działanie.

9. W Mjanmie są trzy rodzaje szkół: przyklasztorne, państwowe oraz prywatne. Szkoły prywatne są bardzo drogie jak na kieszeń przeciętnego Mjanmarczyka, publiczne zaś istnieją przede wszystkim w dużych miastach, a ich ilość jest daleko niewystarczająca. Z tego powodu większość dzieci jest skazana na nauczanie przyklasztorne, którego jakości nikt nie kontroluje. Dzieci nie są uczone krytycznego myślenia, przede wszystkim powtarzają słowa po nauczycielu, ucząc się ich na pamięć. Z tego powodu czasem ciężko jest dowiedzieć się od Mjanmarczyków (zwłaszcza na wsi), jakie mają poglądy, a to, co mówi nauczyciel traktują niemal jako świętość.

Dzieci wybiegające ze szkoły w Tawe.
Dzieci wybiegające ze szkoły w Tawe.

10. Podobnie, jak w pozostałych krajach regionu kultura i postrzeganie mieszkańców Mjanmy opiera się na kolektywności. Niezwykle istotna jest rodzina, sąsiedzi, społeczność w pracy. Mjanmarczycy bardzo dbają o relacje z osobami należącymi do tych grup, starają się być jak najlepiej postrzegani przez osoby do nich należące. Do nich też uciekają się w razie problemów. Miarą szczęścia jest spełnianie swojej roli społecznej, bycie dobrym ojcem, cenionym specjalistą, pobożnym buddystą, pomocnym sąsiadem, szanowanym członkiem społeczeństwa itd.

Relacje międzynarodowe

11. Zaszłości kolonialne mocno wpływają na czasy współczesne. Arkan (dzisiaj Rakhine – jedna z prowincji kraju) został szybciej skolonizowany przez Brytyjczyków, później zaś, po odzyskaniu niepodległości, włączony do Birmy. Mieszkająca tam muzułmańska ludność Rohingya traktowana jest jako „kolaborująca z wrogiem”, niebirmańska (bo w założeniu władz każdy Mjanmarczyk powinien być buddystą), a niechęć do niej przybiera formę czystek etnicznych, w których uczestniczy również armia. Jest to najczęstsza przyczyna kierowanych wobec tego kraju oskarżeń o naruszanie praw człowieka.

12. Innym zarzutem związanym z naruszeniami praw człowieka, który społeczność międzynarodowa stawia Mjanmie jest przymusowe wcielanie dzieci do wojska. Ich liczba szacowana jest nawet na 70 000.

Religia

13. Większość Birmańczyków wyznaje buddyzm therawada, uznawany za radykalny, konserwatywny i ortodoksyjny. Stąd też wywodzi się przekonanie o dużej pobożności mieszkańców tego kraju. Stosunek buddyzmu therawada do bardziej popularnego buddyzmu mahajana można porównać w pewien sposób do judaizmu i chrześcijaństwa, gdzie buddyści ze szkoły therawada pełniliby rolę starszych braci w wierze.

Pagoda Szwedagon jest jednym z najważniejszych miejsc kultu religijnego w Mjanmie.
Pagoda Szwedagon jest jednym z najważniejszych miejsc kultu religijnego w Mjanmie.

14. Poza Buddyzmem, Mjanmarczycy są pod dużym wpływem wierzeń ludowych. Amulety, wiara w anioły, wróżby z ręki – to rzeczy, z którymi w Mjanmie można spotkać się na codzień.

15. Dużym szacunkiem w Mjanmie otacza się mnichów buddyjskich, których liczebność ma sięgać nawet do pół miliona osób. Niemal każdy mężczyzna ma doświadczenie w czasowym byciu mnichem – niczym dziwnym jest pójście do klasztoru na jakiś czas, nawet kilkukrotne. Najczęściej jest to związane ze pobieraniem nauki w szkole przyklasztornej, ale również dorośli wstępują do takich miejsc, głównie wtedy, gdy potrzebują odpoczynku, wyciszenia i uspokojenia. Do klasztorów (oddzielnych) wstąpić mogą również dziewczynki/kobiety, istnieją też specjalne klasztory dla obcokrajowców.

Historia

16. Mjanma (wówczas pod nazwą Birma) była kolonią brytyjską oraz japońską. Oba te okresy Birmańczycy traktują jak okupację i odnoszą się do nich z podobną sympatią jak Polacy do okupacji hitlerowskiej. Aung San, ojciec birmańskiej niepodległości jest otaczany wielką czcią i szacunkiem przez swoich rodaków, a pamięć o nim jest dalej żywa. Birma oficjalnie odzyskała niepodległość w 1948 r.

17. W 1958 r. w Birmie miał miejsce wojskowy zamach stanu, efektem którego były rządy oparte na dyktaturze w duchu komunistycznym. Birma stała się też jednym z najbardziej zamkniętych państw świata. Z kraju wygnano zagraniczne instytucje, zakazano wjazdu obcokrajowców na jego terytorium, znacjonalizowano przedsiębiorstwa, wprowadzono cenzurę prasy. Spowodowało to ogromną zapaść gospodarczą. W 1988 stare władze poddały się do dymisji, a rozpisane wybory wygrała partia opozycyjna pod przewodnictwem Aung San Suu Kyi, córki Aung San. Wojsko nie było jednak skłonne uznać wyniku tych wyborów, władza nie została przekazana opozycji, a jej członkowie wtrąceni do więzień. Sama Aung San w latach 1989–1995 przebywała w areszcie domowym.

Przenośny zestaw propagandowy "Generał". Zabawka przeznaczona dla dzieci powyżej lat siedmiu.
Przenośny zestaw propagandowy „Generał”. Zabawka przeznaczona dla dzieci powyżej lat siedmiu.

18. Pierwsze przemiany ustrojowe zostały zainicjowane w 2003 r., ogłoszeniem siedmiostopniowego planu demokratyzacji państwa. Przez kolejne osiem lat, aż do 2011 r., gdy po raz pierwszy wojsko oddało władzę w ręce parlamentarzystów wybranych w wyborach powszechnych, następowały kolejne przemiany. Objęły one zwolnienie  Aung San Suu Kyi i rozpoczęcie negocjacji z reprezentowanym przez nią ruchem, zwolnienie ponad 200 więźniów politycznych, reformy w zakresie praw człowieka i pracownika, ograniczenie korupcji i cenzury oraz liberalizację gospodarki.

19. W maju 2008 r. Mjanmę nawiedziła największa katastrofa naturalna w jej historii. Cyklon Nargis, który uderzył w deltę Irrawadi, najbardziej zaludnioną część kraju, powodując śmierć ponad 200 tys. osób, a milion kolejnych czyniąc bezdomnymi. Mimo ogromnych zniszczeń, birmańskie władze długo zwlekały z przyjęciem pomocy międzynarodowej, co spotęgowało tylko skalę katastrofy.

20. Obecnie Mjanma powoli staje się nowoczesnym, azjatyckim państwem. Liberalno-demokratyczne reformy pozytywnie wpłynęły na tempo rozwoju gospodarczego kraju, które uległo znacznemu przyśpieszeniu. Lawinowo rośnie liczba turystów, za którymi często podążają inwestycje zagraniczne. Mjanmę czeka jednakże jeszcze wiele wyzwań, które zasadniczo przypominają te, przed którymi stała Polska w 1990 r., zaraz po transformacji ustrojowej. Postępująca degradacja środowiska naturalnego, wyprzedaż majątku narodowego i „uwłaszczanie się” na nim osób powiązanych z juntą wojskową, niski poziom edukacji społeczeństwa, niesprawność służby zdrowia i wiele innych spraw, to kwestie, w której doświadczenia naszego kraju mogą być przydatne Mjanmie.

Ulice Naypyidaw - stolicy kraju.
Ulice Naypyidaw – stolicy kraju.

Zostaw Komentarz